Wat het onderzoek liet zien
Een team onder leiding van Travis Drake, koolstof-biogeochemicus aan ETH Zürich, toonde aan dat watermassa’s zoals Lake Mai Ndombe, Lake Tumba en de Ruki River aanzienlijke hoeveelheden CO2 uitstoten die afkomstig zijn van millennia-oude veenkoolstof. De regio, bekend als de Cuvette Centrale van de Democratische Republiek Congo, beslaat 145 000 km² en herbergt ‘s werelds grootste tropische veencomplex.
Tijdens drie expedities naar het Congobekken in de afgelopen vier jaar, met bemonsteringen in 2022, 2024 en 2025, vonden onderzoekers vaak supersaturatie (meer CO2 opgelost in het water dan volgens het evenwicht met de lucht) in de watersamenstelling. Travis Drake zei: “We waren erg verbaasd omdat we volledig hadden verwacht dat het kooldioxide modern zou zijn.” Eerste tests lieten zien dat ongeveer 40% van de in het water aangetroffen anorganische koolstof millennia-oud was, met leeftijden tussen 2 170 en 3 500 jaar.
Hoe het gebeurt en wat dat betekent
Zwartewatermeren krijgen hun donkere kleur door hoge concentraties opgelost organisch koolstof uit rottend plantmateriaal. Die organische stof, samen met directe CO2-invoer uit veengebieden en bossen, zorgt voor supersaturatie in het water, wat leidt tot aanzienlijke CO2-uitstoot naar de atmosfeer.
Microben spelen ook een belangrijke rol bij het afbreken van veenkoolstof tot CO2 en methaan (CH4), die vervolgens uit deze waterlichamen ontsnappen. De aanvankelijke veronderstelling dat deze oude koolstof veilig opgesloten bleef, komt hierdoor onder druk te staan. Zoals Drake opmerkte: “Omdat het organische koolstof in het meer modern was, veronderstelden we dat het anorganische koolstof dat ook zou zijn, dus analyseerden we aanvankelijk slechts één monster om het te bevestigen.”
De Cuvette Centrale bevat momenteel zo’n 33 miljard ton aan tropische veenkoolstof, wat neerkomt op ongeveer een derde van het wereldtotaal aan tropische veenkoolstof. De ontgassing van deze koolstof kan de toekomstige koolstofbalans van onze planeet verstoren, zeker als klimaatverandering deze afzettingen verder destabiliseert en droogteperioden vaker voorkomen.
Wat nog moet gebeuren en welke vragen blijven
Drake benadrukt dat er meer analyses van het water in de veenlanden nodig zijn om vast te stellen of microben op grotere schaal oude koolstof vrijmaken. Vervolgonderzoeken zullen proberen het proces over de hele Cuvette Centrale te bevestigen en de oxidatiesnelheden te kwantificeren, zodat duidelijk wordt of deze lekkage een klein, natuurlijk terugkerend proces is of juist het begin van iets veel groters en zorgwekkends.
De staat van de ecosystemen rond Lake Mai Ndombe blijft “relatief ongerept” ondanks verspreide en verre menselijke bewoning in de regio. De huidige bevindingen roepen vragen op over het fragiele evenwicht en mogelijke kantelpunten door zowel natuurlijke als door mensen veroorzaakte veranderingen. De grote vraag is of de ontgassing slechts een kleine, natuurlijke lekkage is, of dat we getuige zijn van het begin van een brede destabilisatie. Dat vraagt om onmiddellijke aandacht en verder wetenschappelijk onderzoek om de gevolgen voor mondiale klimaatdoelen beter te begrijpen.
